Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Etkin Katılıma Uzanan Yeni Bir Yaklaşım

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, uluslararası örnekler ve uygulama modelleriyle kapsayıcılığı ele alıyor.

Fiziksel Erişimin Ötesinde Bir Kapsayıcılık Anlayışı

Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel koşullarla sınırlamıyor. Engelli bireylerin deneyimleri, temsil meselesi ve karar alma süreçlerine katılım da çalışmanın merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyan eser, disiplinler arası bir bakış açısı sunuyor.

Kitap, Türkiye’de TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje kapsamında yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Teknoloji ve Uygulama Örnekleri

Eserde kültürel miras turizminde erişilebilirlik, dijital hikâye anlatıcılığı, kapsayıcı eğitim ve çok duyulu müze tasarımı gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri ile oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımları da incelenen uygulamalar arasında bulunuyor. Kitap ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikalarına dair tartışmalara yer veriyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Dijital teknolojilerin de kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurgulayan Çınar, bu uygulamaların değerinin tasarımlarına, temsil ettikleri deneyimlere ve geliştirme süreçlerine kullanıcıların katılımına bağlı olduğunu ifade ediyor.

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ise sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi değil, aynı zamanda bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk olduğuna dikkat çekiyor.